Przełom w sprawach o służebność przesyłu – nowa szansa dla właścicieli gruntów

Sytuacja właścicieli gruntów obciążonych urządzeniami przesyłowymi (np. liniami energetycznymi, gazociągami, kablami telekomunikacyjnymi itp.) zmienia się diametralnie. Przez lata SN uznawał, że takie służebności mogą być nabyte przez przedsiębiorcę zasiedzeniem – mimo braku decyzji administracyjnej i bez odszkodowania dla właściciela. Obecnie jednak nastąpił przełom: RPO, Trybunał Konstytucyjny i Ministerstwo Sprawiedliwości kwestionują tę praktykę.

RPO podważa dotychczasową wykładnię: W oficjalnym piśmie z 2 lutego 2026 r. Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek zwrócił uwagę MS, że wieloletnia linia orzecznicza dotycząca zasiedzenia „służebności przesyłu” jest niezgodna z Konstytucją. W wykładni RPO, umożliwiającej przedsiębiorcom nabycie takiej służebności przed 3 sierpnia 2008 r., naruszone zostały między innymi art. 64 ust. 2–3 i art. 31 ust. 3 Konstytucji (ograniczenia prawa własności tylko w ustawie) oraz zasada zaufania do prawa (art. 2) oraz postanowienia Protokołu 1 EKPC (art. 1). Tak prowadzona wykładnia – twierdzi RPO – prowadziła do nieproporcjonalnego ograniczenia prawa własności i pozbawienia właścicieli ochrony bez odszkodowania.

Kluczowe wyroki TK: W grudniu 2025 r. Trybunał Konstytucyjny wydał dwa przełomowe orzeczenia. Wyrok P 10/16 (2 grudnia 2025) bezpośrednio dotyczył zasiedzenia służebności przesyłu. TK orzekł, że interpretacja pozwalająca na nabycie takiej służebności przez zasiedzenie (art. 292 KC w związku z art. 285 §1 i 2 KC) jest niezgodna z Konstytucją. Narusza to konstytucyjną ochronę własności (art. 21 ust.1) oraz zasady ograniczania prawa własności tylko w ustawie (art. 64 ust.2–3 z art. 31 ust.3) i ochrony zaufania do prawa (art. 2). W efekcie orzeczenie to krytykuje „twórczą wykładnię” SN i potwierdza, że dawny stan faktyczny (bez decyzji administracyjnej) nie uzasadnia automatycznie zasiedzenia służebności przesyłu.

Dzień później TK wydał wyrok SK 17/18 (3 grudnia 2025), w którym orzekł, że art. 401¹ k.p.c. – zabraniający wznowienia postępowania po wydaniu interpretacyjnego wyroku TK – jest niezgodny z Konstytucją (art. 190 ust.4). To oznacza, że dotychczasowa praktyka sądów (nieodtwarzanie postępowań mimo sprzeciwu TK) straciła podstawę prawną. Oba wyroki TK (w praktyce „zakresowe”) nie zostały jeszcze opublikowane w Dzienniku Ustaw, ale ich sens prawny już zmienia postępowanie sądów.

Reakcja Ministerstwa: Ministerstwo Sprawiedliwości przyjęło sprawę jako pilną. Jak poinformował RPO w Biuletynie Informacji Publicznej, zagadnienie zostało przekazane Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego. Już 11 lutego 2026 r. odbyła się wstępna dyskusja nad nowymi rozwiązaniami (kontynuowana zaplanowana na marzec). To oznacza, że systemowa zmiana jest bardzo prawdopodobna – trwają prace nad ustawowym uregulowaniem kwestii służebności przesyłu.

Co to oznacza dla właścicieli?

• Lepsza pozycja procesowa: Sąd nie może już „mechanicznie” stosować dawnej linii orzeczniczej SN, uwzględniającej domniemanie zasiedzenia. Pojawia się prawna podstawa do kwestionowania zasiedzenia tam, gdzie takiego tytułu nie było (brak decyzji administracyjnej przed 2008 r.).
• Roszczenia do wynagrodzenia: Właściciele mogą teraz skutecznie domagać się wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu albo odszkodowania za bezumowne korzystanie z ich gruntu. Chodzi o urządzenia postawione na nieruchomości (słupy, kable, rurociągi itp.) bez formalnego tytułu. W praktyce właściciel może żądać zapłaty nawet z odtworzeniem zwrotu kosztów wstecz za użytkowanie gruntu.
• Skutki dla inwestorów: Brak ważnego tytułu prawnego pozwala właścicielowi cofnąć się wstecz – roszczenia o wynagrodzenie są ograniczone jedynie przepisami o przedawnieniu.

Dlaczego warto działać już dziś?

Sytuacja prawna jest wyjątkowo dynamiczna. Mimo że nowe wyroki TK nie są jeszcze opublikowane w Dzienniku Ustaw, ich treść (potwierdzona przez RPO) już wpływa na orzecznictwo. Wnioski:

• Szybkie skorzystanie z trendu: Im wcześniej właściciel złoży pozew lub wniosek (np. o wznowienie, ustalenie służebności, wynagrodzenie za bezumowne korzystanie), tym większa szansa na uwzględnienie zmian w prawie.
• Unikanie przedawnienia: Zwlekanie może spowodować upływ terminu do dochodzenia roszczeń (przedawnienie) w dotychczasowej sytuacji niepewności.
• Bezpośredni wpływ orzecznictwa: Choć wyroki TK nie są opublikowane, sądy mogą brać pod uwagę ich argumenty (np. zastrzeżenia co do konstytucyjności orzecznictwa SN).

Jak możemy pomóc?

Nasza kancelaria wspiera właścicieli gruntów obciążonych instalacjami przesyłowymi w całej Polsce. Oferujemy:

1. Bezpłatną wstępną analizę sprawy: Sprawdzimy, czy na podstawie nowych okoliczności można złożyć powództwo.
2. Strategię procesową: Przygotowujemy pozwy o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie oraz wnioski o ustanowienie służebności przesyłu. Reprezentujemy klientów przed wszystkimi instancjami sądowymi.
3. Negocjacje z przedsiębiorstwami przesyłowymi: Prowadzimy też mediacje i negocjacje w celu polubownego uregulowania roszczeń.

Jeśli na Państwa nieruchomości znajdują się urządzenia przesyłowe (słupy energetyczne, rurociągi, kable telekomunikacyjne itp.), skontaktuj się z nami – pomożemy dochodzić wynagrodzenia i ochrony Państwa prawa własności.