Nabycie wierzytelności pożyczkowych przez fundację rodzinną

Fundacja rodzinna została utworzona w celu gromadzenia mienia, zarządzania nim w interesie beneficjentów oraz spełniania świadczeń na ich rzecz. Jednocześnie ustawodawca ograniczył zakres działalności gospodarczej, którą fundacja rodzinna może prowadzić, wskazując zamknięty katalog dopuszczalnych aktywności.

Fundacja rodzinna jest podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych i co do zasady korzysta ze zwolnienia podmiotowego przewidzianego w art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT. Zwolnienie to nie znajduje jednak zastosowania do działalności gospodarczej prowadzonej poza zakresem określonym w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej. W takim przypadku dochody fundacji rodzinnej podlegają opodatkowaniu według sankcyjnej stawki CIT wynoszącej 25%.

Dla celów podatkowych kluczowe znaczenie ma zatem prawidłowa kwalifikacja podejmowanych przez fundację rodzinną czynności. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy o fundacji rodzinnej fundacja może wykonywać działalność gospodarczą między innymi w zakresie udzielania pożyczek spółkom kapitałowym, w których posiada udziały lub akcje, spółkom osobowym, w których uczestniczy jako wspólnik, a także beneficjentom.

W praktyce pojawiają się wątpliwości, czy fundacja rodzinna, która nabyła istniejące wierzytelności pożyczkowe, np. w drodze cesji lub darowizny od fundatora albo innych podmiotów, może korzystać ze zwolnienia podatkowego w odniesieniu do spłat otrzymywanych następnie od dłużników.

Co istotne, problem nie dotyczy samej możliwości przeniesienia wierzytelności na fundację rodzinną jako składnika jej mienia. Kluczowe jest to, czy późniejsza realizacja takiej wierzytelności, w szczególności otrzymywanie spłat kwoty głównej lub odsetek, mieści się w zakresie działalności dozwolonej dla fundacji rodzinnej.

Aktualna praktyka organów podatkowych jest w tym zakresie niekorzystna dla fundacji rodzinnych. Przykładowo w interpretacji indywidualnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 6 maja 2026 r., sygn. 0111-KDIB1-2.4010.113.2026.2.END, wskazano, że nabycie wierzytelności pożyczkowej nie jest tożsame z udzieleniem pożyczki przez fundację rodzinną.

Organ podkreślił, że z literalnego brzmienia art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy o fundacji rodzinnej wynika możliwość prowadzenia działalności polegającej na udzielaniu pożyczek, a nie na nabywaniu wierzytelności wynikających z pożyczek udzielonych wcześniej przez inne podmioty. Bez znaczenia pozostaje przy tym fakt, że na fundację rodzinną przechodzi ogół uprawnień przysługujących dotychczasowemu wierzycielowi, czyli fundacja wstępuje w miejsce wierzyciela.

W konsekwencji, zgodnie z aktualnym podejściem organów podatkowych, przychody uzyskiwane przez fundację z tytułu realizacji przejętych wierzytelności pożyczkowych nie korzystają ze zwolnienia przewidzianego w art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT.

Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie również w orzecznictwie sądów administracyjnych. W prawomocnych wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2015 r., sygn. III SA/Wa 2960/14, oraz z dnia 15 maja 2017 r., sygn. III SA/Wa 3341/16, wskazano, że nabywca wierzytelności pożyczkowej nie może być utożsamiany z podmiotem udzielającym pożyczki.

Szczególne znaczenie dla fundacji rodzinnych ma jednak prawomocny wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 kwietnia 2024 r., sygn. I SA/Kr 245/24. Sąd odniósł tę zasadę bezpośrednio do art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy o fundacji rodzinnej i uznał, że przejęcie przez fundację rodzinną wierzytelności pożyczkowych w drodze cesji nie stanowi udzielenia pożyczki, nawet jeżeli fundacja wstępuje w prawa dotychczasowego wierzyciela.

Sąd podkreślił również, że przepisy określające zakres działalności dopuszczalnej dla fundacji rodzinnej powinny być interpretowane ściśle. Gdyby ustawodawca zamierzał dopuścić działalność polegającą na nabywaniu wierzytelności pożyczkowych, zostałoby to wyraźnie wskazane w ustawie.

Jednocześnie sąd zwrócił uwagę, że sam fakt gromadzenia i zarządzania majątkiem fundacji rodzinnej nie oznacza automatycznie, iż podejmowane czynności pozostają poza zakresem działalności gospodarczej. Nabywanie wierzytelności pożyczkowych w celu osiągania korzyści ekonomicznych może stanowić działalność gospodarczą, która podlega ocenie pod kątem zgodności z art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej.

W rezultacie należy przyjąć, że nabycie przez fundację rodzinną wierzytelności pożyczkowych wiąże się z istotnym ryzykiem podatkowym. Przychody uzyskiwane z tytułu spłaty takich wierzytelności, w tym odsetek, nie korzystają ze zwolnienia podatkowego przewidzianego dla fundacji rodzinnych. W zakresie tej działalności fundacja może zostać objęta opodatkowaniem według stawki 25% CIT przewidzianej dla działalności wykraczającej poza ustawowy katalog dopuszczalnych aktywności.