Fundacja rodzinna po 1 stycznia 2027 r. - nowy projekt zmian w opodatkowaniu fundacji rodzinnych

13 sierpnia 2026 r. Ministerstwo Finansów i Gospodarki opublikowało projekt nowelizacji ustaw o PIT i CIT (nr UD447), który w istotny sposób ma przebudować reżim podatkowy fundacji rodzinnej. Przyjęcie projektu przez Radę Ministrów zaplanowano na III kwartał 2026 r., a wejście w życie – na 1 stycznia 2027 r. Vacatio legis wyniesie zatem, w praktyce, niespełna miesiąc od zakończenia procesu legislacyjnego.

Projekt jest efektem przeglądu ustawy o fundacji rodzinnej, przewidzianego w jej art. 143. Faktycznie jest jednak czymś więcej: to zapowiedź trwałej zmiany podejścia administracji skarbowej do instytucji fundacji rodzinnej.

Skala, którą resort finansów podaje jako argument nowelizacji

W uzasadnieniu projektu wskazano, że w 2025 r. deklarację CIT-8FR złożyło 3 017 fundacji rodzinnych. Wykazały one 25,3 mld zł przychodów zwolnionych i 15,3 mld zł dochodów zwolnionych od podatku, przy należnym podatku CIT w kwocie 126,8 mln zł. Resort szacuje, że przy bieżącym opodatkowaniu tych dochodów stawką 19% danina wyniosłaby ok. 2,9 mld zł.

Do tego dochodzą dane organów podatkowych: 77 opinii Szefa KAS o uzasadnionym przypuszczeniu unikania opodatkowania z udziałem fundacji rodzinnej (dla porównania – od 2016 r. wszczęto ok. 230 postępowań klauzulowych łącznie), 320 raportów MDR-1, z których 82% wskazuje spełnienie kryterium głównej korzyści, oraz 927 wniosków o interpretację indywidualną.

Co zmienia projekt – siedem obszarów o najwyższym znaczeniu

• Stawka podatku od świadczeń: 15% → 19%

Zmiana art. 24q ust. 1 ustawy o CIT ma podnieść stawkę od świadczeń, ukrytych zysków oraz mienia wydawanego w związku z rozwiązaniem fundacji. Dla beneficjentów z tzw. grupy „zero” efektywne obciążenie ma wzrosnąć z 15% do 19%. Resort argumentuje to zbliżeniem do 19-procentowego opodatkowania dochodów kapitałowych osób fizycznych

• 36-miesięczna karencja na zbycie mienia

Zwolnienie ma nie obejmować przychodów ze zbycia mienia wniesionego, przekazanego nieodpłatnie albo nabytego od podmiotu powiązanego (progi z art. 11a ust. 1 pkt 4 i ust. 2 pkt 1 ustawy o CIT – co najmniej 5%), jeżeli zbycie nastąpi przed upływem 36 miesięcy, licząc od końca roku kalendarzowego wniesienia, przekazania lub nabycia. Kluczowa jest tu regulacja przejściowa: ograniczenie stosuje się do mienia wniesionego po 31 grudnia 2026 r. Mienie wniesione do końca 2026 r. pozostaje poza tym reżimem

• Podmioty transparentne podatkowo

Projektowany art. 6 ust. 8 pkt 3 ustawy o CIT wyłącza ze zwolnienia przychody z udziału w spółce niebędącej osobą prawną oraz w innym podmiocie, którego przychody, koszty, dochody lub straty są traktowane jako osiągnięte lub poniesione przez fundację

• CFC i exit tax

Fundacja rodzinna przestanie być objęta zwolnieniem w zakresie art. 24a (zagraniczna jednostka kontrolowana) oraz art. 24f (podatek od dochodów z niezrealizowanych zysków) ustawy o CIT. Dla rodzin, których majątek jest zdywersyfikowany geograficznie, to prawdopodobnie najdalej idąca zmiana w całym projekcie – wymagająca pełnego mapowania struktury zagranicznej pod kątem przesłanek kontroli i poziomu opodatkowania

• Najem – zwolnienie tylko dla najmu mieszkaniowego

W przypadku wynajmu nieruchomości o charakterze mieszkalnym, zwolnienie zostanie ograniczone do wynajmu długoterminowego (zwolnieniem nie będzie objęty wynajem krótkoterminowy oraz usługi zakwaterowania). Ponadto warunkiem zwolnienia będzie, aby fundacja bezpośrednio wynajmowała lokal osobie realizującej w lokalu swoje cele mieszkalne, a ciężar dowodu w tym zakresie spoczywać będzie na fundacji (przykładowo wynajem na rzecz pośrednika nie będzie objęty zwolnieniem)

• Rozbudowany katalog ukrytych zysków

Pożyczki stanowiące ukryty zysk (niespłacone w terminie lub udzielone na okres 10 lat lub dłuższy), które obecnie dotyczą tylko pożyczek udzielanych beneficjentowi, zostaną rozszerzone na pożyczki udzielane podmiotom powiązanym z beneficjentem lub fundatorem. Ukrytym zyskiem będzie wartość należności umorzonych, przedawnionych lub odpisanych jako nieściągalne, w tym z tytułu pożyczek

• Stawka sankcyjna 25% także dla zbycia walut wirtualnych

Nowelizacja art. 24r ust. 1 ustawy o CIT przesądza, że działalność wykraczająca poza katalog z art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej skutkuje stawką 25% również w odniesieniu do podatku z art. 22d (zbycie walut wirtualnych) – resort określa tę zmianę jako doprecyzowującą

Zmiana korzystna dla podatników: zstępni rodzeństwa fundatora

Projekt wprowadza do ustawy o PIT pojęcie „członka rodziny fundatora”, obejmujące małżonka, zstępnych, wstępnych, rodzeństwo, pasierba, ojczyma, macochę oraz – co nowe – zstępnych rodzeństwa fundatora. Dotychczas bratanek czy siostrzeniec fundatora płacił 10% PIT od świadczenia. Po zmianie fundacja założona przez rodzeństwo będzie generować takie same skutki proporcjonalne, jak fundacja założona przez rodziców tego rodzeństwa – pełne zwolnienie w PIT dla wszystkich zstępnych każdego z rodzeństwa. Przepis obejmie świadczenia otrzymane po 31 grudnia 2026 r., także gdy fundacja powstała, a prawo do świadczenia zostało nabyte wcześniej.

Przepisy przejściowe

Projektowany art. 3 ust. 3–4 przewiduje neutralność podatkową zwrotu fundatorowi nieruchomości lub praw majątkowych wniesionych przed 1 stycznia 2027 r., jeżeli zwrot nastąpi do 31 grudnia 2027 r. (albo w ciągu 12 miesięcy od końca roku podatkowego przy roku innym niż kalendarzowy). Zwrot nie podlega art. 24q i art. 24r ustawy o CIT, jest zwolniony z podatku od spadków i darowizn (przy darowiźnie) i nie stanowi przychodu w PIT (przy innej formie), a okres własności fundacji zalicza się do pięcioletniego okresu z art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o PIT (wyłączenie z PIT sprzedaży nieruchomości).

Zakres tej regulacji jest ograniczony. Obejmuje wyłącznie nieruchomości i prawa, których przedmiotem są budynki, lokale lub ich części wskazane w art. 6 ust. 8 pkt 1 lit. b i c ustawy o CIT – a więc segment mieszkaniowy i całodobowego zakwaterowania. Nie jest to generalne okno na wycofanie dowolnego majątku z fundacji. Dodatkowo koszty uzyskania przychodów przy późniejszym zbyciu ustala się bez uwzględnienia wydatków ponoszonych w okresie własności fundacji.

Projekt znajduje się na wczesnym etapie prac legislacyjnych i jego treść może się jeszcze zmienić. Kierunek jest jednak jednoznaczny: preferencja podatkowa ma być ściśle powiązana z rzeczywistą realizacją funkcji sukcesyjnej.